Los cercaires diguèron qu’èran estonats pr’amor de la descobèrta e tanben pr’amor que lo fossil trapat de Diplodocus en Aragon ajudarà a comprene e plan l’ecosistèma del Mesozoic iberic e la granda diversitat de dinosaures sauropòdes que demoravan pendent lo Jurassic europenc.

Segon aqueles cercaires, lo Diplodocus iberic demorèt en aqueste territòri ara fa mai de 150 milions d’ans, aperaquí la fin del periòde Jurassic. Las siás mesuras tanben son grandas, pr’amor qu’arribava als 25 mètres de longor, mai o mens lo meteis que los diplodocus americans.

Un jaciment nòu

Lo fòssil de Diplodocus consistís en 14 vertèbras plan conservadas de la coda, que foguèron trobadas al jaciment de La Tejería, prèp de la vila del Castellar, a la província aragonesa de Teròl, al sud d’aquesta comunautat autonòma espanhòla.

Segon los cercaires protagonistas de la descobèrta, lo Diplodocus d’El Castellar arribava plan als 25 mètres de longor e pr’amor d’aquò ara venguèt un dels màgers gigants sauropòdes del Jurassic espanhòl. Prèp d’ailà tanben foguèron descobèrts los fossils d’autres diplodocides, coma Turiasaurus e Losillasaurus, malgrat qu’aquestas espècies aguèron caracteristicas plan desparièras per rapòrt a Diplodocus. Segon Albert Cobos, director general de la Fondacion Dinopolis “foguèt una procés continu e estonant pr’amor que la problematica dels osses venguèt, pauc a cha pauc, mai e mai clara”.

Los paleontològs confirmèron que sonque descobrir los primièrs òsses fossils ja pensèron que las caracteristicas dels meteisses èran plan semblablas a las del genre diplodocide. E quand comencèron a analisar prigondament los òsses descobriguèron qu’apertenián a un Diplodocus.

Cada nòva analisi, çò apondèron los cercaires, menava mai e mai vèrs un diplodocus. Per aquela còla doncas, la preséncia de diplodocus confirma que i aguèt cèrt movement entre los continents americans e las illas europencas dels dinosaures en aquela epòca. Benlèu i avián de pònts terrèstres temporals qu’ajudavan a crosar lo proto-ocean de l’Atlantic nòrd.

Siá com siá, se i aguèron diplodocus en Euròpa, demorariá demostrat un dels episòdis pus solides d’espandiment de la fauna entre ambedos continents pendent lo Jurassic Superior. “E convertisson Teròl  en un luòc clau per comprene la diversitat dels dinosaures, çò diguèt Sanchez Fenollosa, un dels cercaires.” La còla ne publiquèt un article al numeric Journal of Vertebrate Paleontology.

La Redaccion

Imatge principala: Sapiéncia/ChatGPT

Braquiosaurus, lo dinosaure que balhèt lo nòm a tot lo genre, aguèt las pautas anterioras màgers que las posterioras. Aquò èra brica abitual en mond dels dinosaures. Aguèt un cuòl tras que long, coma las girafas actualas. Lo cap doncas, demorava a mai de 13 mètres de nautor del sòl. Los òsses d’aqueste dinosaure foguèron trobats en Africa, America del nòrd e Euròpa. L’esqueleta mai entièra foguèt trapada en Africa de l’èst e fasiá 22,50 m de longor e 12 m de nautor. Foguèt lo pus naut dinosaure de la planeta.

Un genre especializat

Los braquiosaurides se noirissián de fuèlhas d’arbres. Los traucs nasals del cran èran màgers que las orbitas de l’animal. Una particularitat importanta es qu’avián los òsses metacarpians (los de las pautas anterioras) mai longs encara que los de los diplodocides. Un dinosaure d’aqueste genre foguèt Camasaurus, qu’aguèt un cran massís mas tanben un mòrre plan. Sauroposeidon, per contra, foguèt un dels màgers braquiosaurides jamai coneguts. Se pensa qu’arribèt als 30 mètres de longor e que pesava 50 tònas. Demorèt en America ara fa 105 milions d’ans.

Uèi los cercaires creson que lo grop dels braqquiosaurides e los dels titanosaurides foguèron familha pròcha, pr’amor que los segonds podián aver coma ancessors los primièrs. Siá com siá, los titanosaurides apareguèron pendent la fin del Jurassic. Foguèron d’animals comuns en America del sud, fins al cretacèu malgrat que tanben n’i aguèt en Índia, Madagascar o Euròpa.

Los paleontològs creson qu’avián los costats protegits per de placas d’òs. En Argentina foguèt trobat un luòc ont daissavan los uòus. Una d’aquestas espècias foguèt Argentinosaurus, que demorèt tanben fa 105 milions d’ans. Pesava 100 tònas e aviá una longor de 35 mètres. Benlèu foguèt l’animal terrèstre pus pesant de tota l’istòria de la Tèrra.

Mas pas totes los dinosaures branquiosaurides o titanosaurides foguèron gigants. I a espècias plan pichonas e curiosas amb de mesuras nanas. Que benlèu demoravan en d’illas. Una d’aquestas foguèt Rapetosaurus, un gigant de Madagascar descobèrt en 2001. Çò qu’es plan particular de Rapetosaurus es que sonque fasiá 8,5 mètres de longor. L’espècia demorèt en aquela illa fa 70 milions d’ans, quan aquesta ja èra desseparada d’Africa.

Ampelosurus, per contra, lo nomenat “reptil de la vinha” foguèt trobat en Occitània, prèp de Campanha d’Aude, e es considerat coma un pichon titanosauride pr’amor que sonque arribava als 15 mètres de longor.

Encara uèi las mesuras dels dinosaures de la familha dels braquiosaurides son polemicas en çò dels paleontològs. Per mesurar çò que mesurava realament Branquiosaurus,los cercaires realizèron divèrses estudis. Luenh de finir la polemica, los pus recents estudis balhan de mesuras plan desparièras. Per ansin, se per qualcunes paleontològs los braquiosaures arribèron a pesar fins a 32 tònas, d’autres encara afirman que poguèt pesar plan 78 tònas. Aital, las siás gigantassas mesuras encara son pas definitivas pr’amor que i poiriá aver qualcuna suspresa de darrièra ora.

La Redaccion

Imatge principau: Braquiosaurus Sapiéncia/ChatGPT

Los ancessors dels sauropòdes, los nomenats Prosauropòdes, ne poirián èsser l’origina. Car ja las primièras espècias de prosauropòdes aguèron un cuòl que foguèt de mai en mai long, pr’amor que se noirissián de las fuèlhas dels arbres.

Poiriá semblar una legenda pas reala mas foguèt (segon los cercaires) aital; divèrsas espècias d’arbre desvolopèron una màger nautor per poder subreviure als primièrs prosauropòdes (coma Plateosaurus, fa 220 milions d’ans).

Mas alara, aquestes – que ja fasián prèp de 8 mètres de longor – tanben desvolopèron de cuòls mai longs per poder arribar a d’arbres pus nauts. E se n’enaucèron sus las doas pautas posterioras per arribar melhor a las fuèlhas. Foguèt aital com, milions d’ans aprés, lors mesuras comencèron a venir gigantassas.

Espècias complèxas

Plateosaurus aguèt tanben poderosas arpas a las pautas anterioras. Es brica normal per un erbivòr aver aquelas defensas. Los paleontològs creson qu’èran per se defensar de grans arqueosaures carnivòrs, que tanben començavan a créisser.

Se pòt plan dire que Plateosaurus foguèt lo primièr gigant, pr’amor de las siás mesuras. Los pés èran plan adaptats a la marcha malgrat las arpas. Amb elas podián suportar lor pés mas atanben arribar a las fuèlhas mai nautas. Amb lors dents trincavan las fuèlhas e aital avián una melhor digestion.

Plateosaurus foguèt un prosauropòde. Aquestes foguèron las principalas espècias erbivòras terrèstras gigantas e ja pendent la fin detl Triassic. S’espandiguèron per tota la planeta e demorèron abans de l’arribada dels primièrs sauropòdes. Pr’açò ne son considerats lors ancessors. Totun, plusors cercaires tanben afirman que s’escandilhèron sens descendents.

Lor forma de caminar èra una mescla tre los primièrs dinosaures – que foguèron bipèdes – e los sauropòdes, que foguèron totalament quadrupèdes. Mas abans del començament de l’epòca jurassica ja avián desaparescut.

Cal soslinhar que los fossils de Plateosaurus ja èran estats descobèrts en 1837 en Alemanha. En 1921 foguèron trobadas 9 esqueletas amassa. Aquò creèt un grèu problèma pels paleontològs pr’amor que sabián pas perqué moriguèron 9 plateosaurus amassa al còp. O èran estats menats ailà pel corrènt d’un flume o totes amassa avián causit arribar a aquel luòc, benlèu per se noirir melhor o en tot cercar refugi de qualcun predator. Recercas posterioras confirmèron que la segonda ipotèsi èra la vertadièra. Foguèt aital com la sciéncia balhèt un nòm als ancessors dels sauropòdes, los gigants del passat terrèstre.

La Redaccion

Imatge principala: Sapiéncia/ChatGPT

Acanthostega siguec era melhor adaptacion ath sòn mèdi, maugrat es sues petites mesures (solament arribaue a 60 cm de longada). Auie es quate pautes damb dets. Maugrat era sua morfologia, demorèc plan en aigua o encara en solèr.

Pr’amor qu’Acanthostega siguec ua mescla de peish e de tetrapòd. Auie ua aleta caudau damb un mòrre e branquias de peish, maugrat que damb pautes de tetrapòd. De hèt, es sues pautes èren fòrça singulares e senhalen plan eth sòn mòde de vida. Non auie, totun, articulacions, e se pense que, pr’amor d’açò, non caminaue fòrça rapid en solèr. Segontes açò demoraue era majoritat deth temps en aigua. Acerà usaue es pautes coma aletes entà nedar.

Segontes diferents estudis, se es aigües non èren prigondes, nadaue fòrça ben a trauèrs des plantes aqüatiques. Eth sòn còrs èra aerodinamic, com eth dera majoritat d’anfibís. Era sua dièta èren petiti animaus aqüatics e non peishi (maugrat que tanben ne podie minjar). Dilhèu tanben caçaue petiti insèctes en solèr.

Un animau fòrça singular

Es pautes d’Acanthostega sigueren estonantes e uniques en mon animau dera epòca pr’amor qu’auie 8 dets en cada pauta. Èren dets palmats. Demorèc en lacs e mar de Groenlàndia hè 370 milions d’annades e eth sòn espandiment demòstre que siguec ua espècia que capitèc e fòrça, pr’amor que minjaue un shinhau de tot; peishi e uèus de peishi, insèctes e vèrmi mès tanben hugie des peishi predators.

Acanthostega donques siguec era adaptacion finau des amfibians a dus mons; eth mon aqüatic qu’ei on viuèren prumèr e eth mon terrèstre, on gessèren damb eth pas deth temps enquia que lo conquistèren.

Es prumères formes reptils (e non anfibianes) apareishèren en solèr continentau dera Tèrra hè 350 milions d’annades. Contunhèren era conquista deth solèr enquias 300 milions d’annades, çò que vò díder que demorèren (qu’ei dit lèu)  mès de 50 milions d’annades entà poder conquistar tot eth paisatge terrèstre dera planeta.

Mès rapids e agils qu’es anfibís, es reptils contunhèren ara ora de desvolopar es dets des pautes, çò qu’ajudèc plan a caminar e córrer melhor. Tanben desvolopèren ua clòsca dura enes ueus. Atau non calie tornar ara aigua entà poder reprodusir-se.

Liures donques des sues origines aqüatiques, es prumèrs reptils sigueren fòrça mès petiti qu’Acantosthega pr’amor que solament arribauen as 30 cm de longada. Mès conquistèren e colonizèren era tèrra fèrma lèu (50 milions d’annades ena istòria geologica dera planeta non ei arren). Sigueren espècies petites durant 100 milions d’annades. De hèt, es prumèrs dinosaures tanben sigueren espècies petites e es mès granes non arribauen ath metre de longada.

Era Redaccion

Imatge principau: Sapiéncia/ChatGPT

Gercothorax viuec durant eth triassic, açò vò díder ara hè apuprètz 210 milions d’annades. Demorèc en Euròpa e, mès que mès, en Escandinàvia. Gercothorax podie arribar ben ath mètre de longada. Aué ei considerada ua espècia fòrça importanta d’aquera epòca pr’amor que siguec ua espècia que, maugrat èster anfibiana conservèc es branquies extèrnes, tanben durant era edat adulta. Totes es autes espècies anfibianas d’aquera epòca perderen es branquies abans de víer adultes.

Gercothorax semblaue un arpasson gigant pr’amor dera sua morfologia. Eth còs ère plan e auie dus uèlhs sus era part superiora deth cap. Aguest amfibí preïstoric podie tanben nedar e respirar dejós dera aigua pr’amor des sues branquies. Se pense que demoraue en çò de mès prigond de lacs o rius en tot demorar era arribada de bèth un peish  entà minjar e subervíuer.

Mès se parlam d’un des anfibís mès celèbres deth Permian dilhèu cau parlar de Diplocaulus, que viuec en America deth Nòrd he 270 milions d’annades (ei curiós saber qu’era majoritat d’espècies d’anfibís o dinosaures un shinhau celèbres siguèren totes trapades en Estats Units, vertat ?). Diplocaulus podie arribar tranquillament ath mètre de longada.

Caracteristiques fòrça singulares

Maugrat que Diplocaulus ère un amfibí fòrça semblable a ua salamina actuau, eth sòn còrs ère long e eth sòn cap triangular, amb d’excrecéncies que gessien d’andús costat deth cap entà poder nedar milhor. Es cercaires creden qu’aguesta forma ère ua defensa, pr’amor qu’era forma “estranha” podie tanben voler díder dissuassion entàs possibles predators. Dit de un aute biais, com qu’es predators non se fissuaen non l’atacauen guaire.

Totun, que i auèren tanben d’autes espècies coma Mastodonsaurus, que demorèc durant eth Triassic, ara hè 230 milions d’annades, mès en Europa e Africa. Mastodonsaurus siguec fòrça mès gran que Diplocaulus o Gercothorax pr’amor que podie arribar ben as 4 mètres de longada. Totun, non ei tan celèbre.

Aguesta espècia auie un còs cuèrt damb solament ua petita coda. Eth cran ère fòrça gran e plan e se pense que, quan ère adult, podie hèr, sol eth cap, 1,50 m de longada. Es dents dera maishèra inferiora gessien a trauèrs dera maishèra superiora. Erosament solament èren dues dents.

Mastodonsaurus se noirie tostemp damb peishi que trapaue en lacs e paluns, on viuie. Fin finau, que cau parlar de Paracyclotosaurus, un amfibí que demorèc tanben pendent eth Triassic ara hè 235 milions d’annades en Austràlia, Índia e Africa deth Sud. Aguesta espècia arribaue as 2,30 m de longada.

Paracyclotosaurus siguec un amfibí gigant damb eth cap plan, que podie demorar desús dera tèrra fèrma mès que demoraue era majoritat deth temps en aigua…caçaue peishi apròp dera superfícia. Aguesta manèra de caçar ei encara utilizada per bèri uns predators actuaus, com es crocodils, que tanben caçen atau.

Era Redaccion

Imatge principau: Sapiéncia/ChatGPT

L’especimèn d’aquela dent èra d’un mosasaure Prognathodontini, un grop de reptils escantits que podia aténher fins a 12 mètres de longor. Pas gaire aprés un nòu estudi de l’Universitat d’Uppsala afirmèt que los mosasaures s’adaptèron tanben als environaments fluvials milions d’ans abans de lor escandiment final, çò que confirmariá la presència d’aquela dent en un flume american.

Segon los cercaires, aquel mosasaure aviá viscut e mòrt en aquel flume preïstoric malgrat qu’es la primièra dent d’un rèptil marin jamai trapada en l’interior del continent american. Los isotòps de la dent tanben confirmèron un environament d’aiga doça. Segon aquò aquel individú se noirisiá de predas que demoravan en aquel ecosistèma aqüatic.

Un ecosistèma fluvial

Posterioras analisis atanben confirmèron que l’environament foguèt d’aiga doça e pas d’aiga salada. Segon aquò la còla de cercaires que descobriguèt aquela dent los mosasaures d’aquela epòca s’aurián adaptat a aquel environament pr’amor qu’èran d’animals oportunistas.  E ara demorariá demostrat que los mosasaures aurián migrat a travèrs d’aquel flume vèrs l’interior continental american abans de venir un flume d’aiga doça.

Malgrat tot, lo flume aviá pas sonque d’aiga doça. I auriá una aloclina amb una capa d’aiga doça e dessús d’aquesta una capa d’aiga salada mai pesuga. Las analisis istopicas o aurián aital demostrat. L’estudi tanben confirmèt que los animals amb de branquias avián de senhals isotopics que los ligavan a d’aiga salada. Pasmens, los animals qu’alendavan amb de paumons n’avián pas.

La Redaccion

Imatge principala: Sapiéncia/ChatGPT

Ichthyostega demorèc pendent eth Devonian, açò ei hè 370 milions d’annades en Groenlàndia e hège 1,50 m de longada. Siguec un des prumèrs amfibís, dilhèu eth prumèr. Segontes era descripcion scientifica des sòns fossils ère com un peish damb quate pautes. Auie cap e còs e coa de peish. Es quate pautes èren paumades e açò confirme que viuec sus eth sòl.

Es sues mesures, totun, non èren guaire granes e açò lo limitaue ara ora de desplaçar-se. Es sòns membres èren fòrça rigids. Caminar ère dur entà aguesta espècia. Es pautes tanben ajudauen Ichthyostega a nadar en aigua.

Eugyrinus viuec durant eth Carbonifèr, çò ei hè 300 milions d’ans en Euròpa, e mesuraue mès de 4,60 m de longada. Siguec un des amfibís mès grani de toti es temps. Nadaue fòrça ben e en aigua èra fòrça rapid. Mouie era coa lateraument entà gahar mès velocitat. Siguec predator e esperaue era arribada des predes ena riba der aigua, com hèn es crocodils actuaus. Es sues predes èren donques terrèstres mès tanben encara mès aqüatiques.

Ecosistèmes umidi

Eryops siguec ua espècia amfibiana que demorèc hè 250 milions d’ans en America deth nòrd e mesuraue 1,5 m de longada. Demoraue en paluns. Ère carnivòr e auie un còs gran e robust e ua coa cuerta. Es dents èren poderoses e demoraue en aigua e en dehòra dera madeisha. Minjaue insèctes gigants mès tanben d’auti amfibís petiti e encara es prumèrs reptils.

Eryops siguec un des prumèrs quadrupèdes que podie marchar ben sus eth sòl. Maugrat açò non podie arténher nautes velocitats quan caminaue. Eth sòn còs ère fòrça apròp deth sòl e açò comportaue ua marcha mès lenta. Per contra, ère un predator aqüatic fòrça rapid e poderós.

Ua auta des espècies ancessores dirèctes des dinosaures siguec Seymouria, que viuec durant eth Permian. Hè 280 milions d’annades en America deth nòrd. Es sues mesures èren redusides pr’amor que sonque hège 60 cm de longada.

Seymouria demorèc fòrça mès temps que non d’auti amfibís sus eth sòl. Solament tornaue ar aigua entà reprodusir-se. Quan caminaue era sua colomna vertebrau ondulaue. Ère un animau lent. Segontes es cercaires siguec omnivòr e donques minjaue vegetaus mès tanben carn poirida d’animaus mòrti per d’auti predators. Se pense que non caçaue eth es predes.

Era Redaccion

Imatge principau: Sapiéncia/ChatGPT

En aquera epòca es diferentes espècies comencèren a colonizar toti es ecosistèmes e vieren mès diuèrsi. Un des grops que capitèc e fòrça sigueren es reptils. Un reptil ei un animau vertebrat pr’amor qu’a ua colomna vertebrau. Ponen ueus, an escates e era sang heireda. Açò vò díder qu’an era madeisha temperatura qu’eth sòn environament.

Hè fòrça temps es reptils conquistèren tota era planeta durant mès de 185 milions d’annades , qu’ei dit lèu. Non i a nat espècia animau que poguèsse açò hèr durant tan temps. Comparadi damb eri es mamifèrs e mès encara es ominids èm insignificanti pr’amor que solament èm ena planeta des de hè sonque 4 o 5 milions d’annades.

Eth reialme des reptils passèc pendent era edat mesozoica (entre ara hè 250 e 65 milions d’annades). Mesozoic vò díder “vida mejana” e ei ua epòca situada entre eth paleozoic (vida anciana) e eth cenozoic (vida recenta).

Un control dera vida absolut

En aquera epòca es reptils controlèren era vida sus eth sòl, mès tanben laguens era mar e eth cèu. Non èren solets pr’amor que tanben i auien mamifèrs, insèctes e peishi. Totun, ei ua edat que soent ei coneishuda damb eth nom d’edat des reptils.
Es reptils èren es animaus mès comuns. Non i auien solament dinosaures mès tanben plesiosaures (ena mar)  e pterosaures (en cèu). Tot açò acabèc hè 65 milions d’annades amb ua extincion lèu totau dera vida ena planeta (pr’amor dera caduda deth meteòr Chicxulub). Des d’alavètz se pòt plan parlar d’ua edat des mamifèrs; qu’ei era epòca actuau. Non toti es reptils s’escandiren. Aué encara i a reptils ena planeta, maugrat que non siguen dinosaures. I a crocodils, laudèrts e tartugues e sèrps. Aué i a donques mès de 6.000 espècies de reptils en mon.

Es prumèrs reptils arribèren ara hè 300 milions d’annades (encara non èren dinosaures). Es sòns ancessors mès ancians sigueren es amfibís. Èren animaus que podien víuer en sòl mès tanben ena aigua. De hèt, amfibí vò díder “doble vida”. Sigueren es prumèrs vertebrats damb pautes e non aletes. Podien víuer sus eth sòl mès tostemps tornauen ar aigua entà poner es ueus, parièr a çò que hèn es tritons e gargolhes aué.

Damb açò non n’i auie pro. Era evolucion ajudèc un shinhau aguestes espècies damb grans cambis ena sua anatomia e tipe de vida. Totun, non ère ua vida facila pr’amor qu’es mès joeni neishien en aigua, on i a fòrça predators. Calec donques adoptar ua vida totaument terrèstre. Aqueri amfibís cambièren era pèu. Damb escates podien manténer melhor era umitat en còs. Era closca des sòns ueus viec mès dura e, fin finau, neishèren es prumères espècies reptiles ena Tèrra.

Mès aqueri ancessors luenhans des reptils, es amfibís, non s’escandiren. Aué i a enquia 4.200 espècies diferentes d’amfibís; gargolhes e grapauds, salamines e tritons e cecilians enes regions tropicaus. Es sues mesures, totun, son fòrça diferentes des d’aquera epòca pr’amor que, maugrat que pòden hèr enquia 1,5 mètres de longada (bères ues espècies de salamina), i a fòrça d’autes espècies que son fòrça petites com es gargolhes, que sonque hèn 1,5 cm de longada.

Era Redaccion

Fotografia principau: Sapiéncia/ChatGPT

Car l’iguanodont foguèt lo segond dinosaure descrich per la paleontologia en 1825. Dempuèi alara de nombrosas esqueletas foguèron trapadas en Euròpa, Asia e America del Nòrd, e uèi avèm una idèa plan clara sus aqueste genre de dinosaures quadrupèdes erbivòrs.

Un exemple es Iguanodon bernissartensis, que faguèt mai de 10 mètres de long e visquèt durant lo Cretacèu inferior en Euròpa occidentala. Se podiá enauçar sus las pautas posterioras per aténher las fuèlhas pus nautas dels arbres. Quand corriá, totun, los paleontològs creson que podiá pas sosténer lo ritme de las pautas posterioras amb las anterioras (mai cortas) e per aiçò, fin finala, adoptava una posicion bipèda. Aquò li balhava plan mai de velocitat.

Lo mòrre dels iguanodontids finissiá amb un bèc de queratina e la maissa aviá de dents poderosas. Podiá, aital, trapar la vegetacion pus dura e la nhacar plan. Las mans de las pautas anterioras avián cinc dets coma lors ancessors. Los tres dets centrals èran plan corts. Lo det mai pichon èra tras que flexible e lo grand aviá una arpa longa e terribla per se defendre dels predators.

Una granda diversitat

Uèi, los paleontològs an trobat fòrça esqueletas semblablas al primièr iguanodont mas pus pichonas. Èran d’especimens joves o de sosespècias regionalas? O sonque de femèlas? Uèi encara se sap pas se los mascles iguanodontids èran mai grands o s’o èran las femèlas. Pòdon èsser d’autras espècias del meteis genre coma Mantellisaurus, Ouranosaurus, Camptosaurus o encara Pararhabdodon?

Ouranosaurus foguèt un iguanodontid que sovent es representat amb una vela sus l’esquina. Aviá de vertèbras dorsalas tras que longas. Mas benlèu aviá sonque una giba amb de resèrvas. Los cercaires encara uèi trantalhan per causir quina ipotèsi es la melhora.

Totas las espècias iguanodontidas del Cretacèu avián pès d’aucèl. Aquò restaca aquela familha (e aquel genre) de dinosaures amb los ornitopòdes (ancessors dels aucèls). Los ancessors dels iguanodontids foguèron los ipsilofodontids e los eterodontosaurids, qu’evolucionèron vèrs los iguanodontids.

Vivián en grop e, malgrat que s’espandiguèsson fòrça pendent lo Cretacèu inferior, foguèron puèi remplaçats pels adrosaurids. Pasmens, encara uèi son considerats coma una de las familhas pus comunas de dinosaures del Cretacèu.

La Redaccion

Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.

Fotografia principala: Sapiéncia/ChatGPT

Un sauropòde foguèt un reptil gigant amb lo cors plan long e tanben un còl plan long. Lor coa foguèt extraordinària en çò dels dinosaures. La siá nhacada èra caracteristica e al cran avián dos traucs pus grands per l’odorat. Los pus pichons sonque arribèron als 3 mètres de longor mas las màgers espècias de sauropòdes arribèron plan als 40 mètres de longor.

I aguèt sauropòdes dempuèi lo periòde Cretacèu. La familha venguèt desseparada, al còp, en doas linhas evolutivas desparièras; la primièra foguèron los prosauropòdes, que demorèron abans dels sauropòdes e que s’escandilhèron abans de l’arribada de l’edat jurassica.  La segonda linha foguèron los meteisses sauropòdes (pè de reptil), que començèron a se diversificar mai e mai.

Aqueste grop de dinosaures se desseparèt tornarmai pendent la fin de l’edat segondaria en doas nòvas familhas; los Braquiosaurides, qu’aguèron las dents en forma de culhièr, e los Diplodocides, qu’avián dents drechas e pus pichonas. I aguèt mai familhas de sauropòdes, mas, fins a uèi lo jorn, encara son plan desconegudas.

L’estrategia corporala

Decadas aprés de la siá descobèrta e classificacion finala, los paleontològs encara assajan de comprene com avián los sauropòdes aqueles còls e aquelas coas tan longas sens patir cap accident grèu. Aver lo còl drech èra un exercici malaisit. Còl e coa èra semblables a un pònt que se podiá trincar a tota ora. Mas aquò se debanava pas. Perqué ?

Las pautas dels sauropòdes son gaireben verticalas. Èran plan fixadas al nivèl dels omeoplats e l’esquina e èran los vertadièrs pilièrs d’aquel pònt animal. Las vertèbras pus bassas èran sovent soldadas. Aquò renfortissiá la colomna vertebrala. Los ligaments soldats a aquelas vertèbras èra on demorava tot lo pés de l’animal.

Mas los sauropòdes lèu començèron a aver mai vertèbras. Venguèron fins a un metre de longor lèu lèu. Ligaments e muscles èran plan ligats, de la boca a la coa. Daissavan jamai lor coa sus lo sòl mas l’avián de biais orizontal. Los ligaments èran doncas com de còrdas elasticas qu’ajudaban lo còl e la coa a demorar aital sens far cap grand esforç.

Las pautas anterioras dels sauropòdes avián dets plan cuèrts. Sonque un det aviá, de forma generala, una arpa, e los autres dets d’onglas redondas. Las pautas posterioras dels sauropòdes suportavan tot lo pés. La partida posteriora del pè d’un sauropòde tanben aviá una coissinièra elastica per ajudar a marchar aisidament. E los pés dels sauropòdes tanben avián mai falanges que las de las mans. Segon l’espècia, qualcunas avián 2 0 3 arpas als dets dels pès per se defensar.

La primièra esqueleta d’un sauropòde foguèt trobada l’an 1883 als Estats Units. Poguèt èsser rebastida tornarmai a Nòva-York. I aviá pas cap de cap e foguèt inclutz un cran de Camarosaurus, un autra espècia de dinosaure. Puèi foguèt rebastida una esqueleta de Diplodocus a Pittsburg. Lo motle enviat a fòrça musèus de la planeta aviá un pè de Camarosaurus. Es la meteissa esqueleta que podèm veire encara al Musèu d’Istòria Naturala de París.

La Redaccion