Home LINGÜISTICA LO SÜDWESTERDEUTSCH AFRICAN REVISCÒLA
LO SÜDWESTERDEUTSCH AFRICAN REVISCÒLA

LO SÜDWESTERDEUTSCH AFRICAN REVISCÒLA

0
0

Los alemands marchèron del país fa gaireben 100 ans. Puèi lo territòri de Namibia foguèt envasit pels angleses e los africans del sud. Amb eles arribèt la lenga anglesa e l’afrikaans. Uèi encara se parla alemand a Namibia ? E òc ! Pas de creire ! Foguèt una lenga coloniala e pro e ara solament la parlan qualques vielhs! Pas corrècte. Mai de 30.000 namibians blancs e negres la parlan encara uèi lo jorn. E los pichons-filhs l’an volgut aprene per los comprene.

Namibia es un estat qu’aguèt la sieuna independéncia en 1990. A una lenga oficiala, 11 nacionalas e mai de 15 lengas pichonas e dialèctes mai.

Es pas lenga oficiala mas coma lenga nacionala reconeguda a cèrts dreches. E pauc cha pauc es tornada d’èsser ensenhada dins las escòlas. Ara las estadisticas parlan de centenats de milièrs que l’estúdian. Pòt tornar reviscolar coma fa cent ans ? Los lingüistas o creson pas e dison que, maugrat tot, encara es una lenga jos pression. Amb ela i a dètz lengas nacionalas mai e fins 15 dialèctes o lengas plan pichonas a Namibia. Tot pr’amor qu’es un estat plurinacional e atanben plurilingüe.

E los alemands marchèron de Namibia

Es un fach lingüistic estonant. Uèi lo jorn los quites alemands an començat fa gaire d’estudiar aquel tipe d’alemand encara parlat uèi a Namibia, oficialament conegut coma alemand de Namibia o Südwesterdeutsch. Es una descobèrta lingüistica coma la de l’Unserdeustch – parlat en Papoa-Nòva-Guinèa – que Sapiéncia ja ne parlèt -. Aquò pr’amor que maugrat que jamai finiguèt d’èsser parlat al país, jamai desapareguèt, e uèi lo jorn, aprés una istòria de subrevivença entre dotzenats d’autras lengas, a mai e mai parlaires, es ensenhat dins l’escòla regionala e es parlat en mai d’un mejan de comunicacion namibian.

L’alemand foguèt impausat coma soleta lenga oficiala entre 1884 e 1915 aprés la colonizacion alemanda de Namibia (Africa del Sud-Oèst alemanda). Puèi arribèron los sudafricans que faguèron de l’olandés – puèi l’afrikaans – e l’anglés la lenga estatala. Totun, una partida pichona de la populacion contunhèt de lo parlar a travèrs un dialècte nomenat Küchendeutsch (alemand de cosina) pr’amor que milièrs de negres al servici dels blancs lo parlavan per se comunicar amb d’autras comunautats.

D’aquela lenga barrejada nasquèt fòrça temps aprés lo Namsläng – o dialècte popular namibian – utilizat basicament per de joves que volián comprene lors pepins.

Windhoek, capitala e la mai granda vila d’aquel territòri es ont mai es parlat lo südwesterdeutsch.

L’estat de Namibia vòl balhar cèrts dreches a las lengas de cada region. Mas, a mai del südwesterdeutsch tanben son lengas nacionalas l’afrikaans, l’erero, l’oxibambo e l’anglés, entre d’autras. E maugrat que los parlaires de südwesterdeustch an una mejana de 50 ans o mai, una nòva varietat es nascuda entre los mai joves, lo namsläng; un alemand que tanben a fòrça paraulas d’autras lengas o qu’utiliza paraulas alemandas amb un autre sens.

Ansin los parlaires del Südwesterdeutsch dison Meine Alte (la mieuna gojata) e pas Meine Freundin, cossí diria un alemand europèu. Bikkie (un pauc) es dich en luòc d’ein bisschen. E lo vèrb gehen (anar) es utilizat per las formas futuras de totes los vèrbes. Aital, dison Ich geh morgen (I anarai) e un alemand europèu diriá Ich wird gehen morgen.

Los parlaires de küchendeutsch, l’alemand original que se parlava fa ans a Namibia parlan tanplan afrikaans o alemand estandard. Totun, que semblariá un alemand mai aisit o mai redusit qu’aquel, coma se amb lo temps aguèsse perdut de paraulas e sintaxi. Dison Lange nich sehen (fa temps que nos avèm pas vist) per Lange nicht gesehen o Was bananen kosten ? (Quan còstan las bananas) e pas Was kostet die Bananen?

A nivèl oficial, las demandas popularas capitèron poder utilizar lo Südwesterdeustch coma lenga oficiala de l’estat de facto amb l’anglés e l’afrikaans entre 1984 e 1990. Puèi, Namibia venguèt independenta e per la simpatia de los qu’aimavan pas l’afrikaans coma lenga del conquistador, l’alemand tornèt èsser ensenhat e protegit amb 10 autras lengas de mai.

Lo san, es una de las lengas nacionalas de Namibia, parlada encara uèi per mai de 22.000 caçaires-culheires al desèrt namibian.

Naissiá aital la Namibia modèrna, un estat plurilingüe qu’a ajudat la subrevivença de l’alemand – maugrat que coma lenga fòrça dialectalizada e barrejada amb l’afrikaans, l’anglés o d’autras lengas bantus-. Un fach que demòstra cossí important es aver l’ajuda o lo permís estatal uèi per ensenhar una lenga e i èsser pas contrari.

Un alemand plan dialectalizat

Lo südwesterdeutsch es parlat coma lenga mairala uèi a Namibia encara per una partida pichona de la populacion: entre 25.000 e 30.000 personas. Aquò arriba pas a l’1% de la populacion del país mas es una lenga nacionala e aquò vòl dire que lors parlaires dins las sieunas regions ont es majoritari pòdon l’ensenhar e utilizar coma lenga de comunicacion dins las escòlas e la vida vidanta sens cap de problèma.

Entre 1919 e 1920 la nòva administracion dels país, Africa del Sud, obliguèt la populacion alemanda de Namibia (gaireben la mitat) de marchar. Al còp, en 1916 èra fondat lo jornal Allgemeine Zeitung (amb 22.000 legeires jornalièrs uèi ), l’unic jornal en lenga alemanda estandard dins tot Africa.

La peticion de lenga oficiala primièr, lo sieuna reconeissença coma lenga de l’administracion de facto puèi e la pèrta de l’oficialitat aprés 1990 an laissat, totun, una situacion pas tan marrida. La television del país, NBC, fa de programas jornalièrs en aquela lenga e mai d’una tresena partida dels blancs del país lo parla a la vida vidanta. De mai, es la lenga de la Glèisa Luterana Evangelica, mai de 50 escòlas de primària e es fòrça utilizat al mond del torisme.

Namibia a uèi lo jorn una soleta lenga oficiala, l’anglés, e 11 mai nomentadas nacionalas amb mai o mens parlaires.

L’AGDS (Associacion de Trabalhadors de l’Escòla en Alemand) amb Ulrich Ammon, un recercaire e estudiós del südwesterdeutsch, maugrat aquò, demandan una preséncia de la lenga mai granda dins tot lo país pr’amor que dins plusors regions, compresa la capitala Windhoek, solament arribariá al 3%, coma l’Erongo, lo Khomas o l’Otjozondjupa. Mas la coneissença d’un dialècte nòu entre los mai joves per comprene los pepins benlèu fa pensar que la sieuna subrevivença es clara. E aquò 100 ans aprés la marcha dels alemands d’aquel país african.

Un estat multilingüe

Namibia es un dels estats africans mai joves del continent. Aprés la sieuna independéncia en 1990 declarèt una lenga, l’anglés, coma lenga oficiala, maugrat èsser la lenga mairala de mens d’un 3,4% de la populacion del país (a pas gaire mai parlaires que lo südwesterdeustch). Puèi reconeguèt fins a 11 lengas coma lengas nacionalas. Aquelas an divèrses dreches, coma èsser ensenhadas dins las escòlas regionalas en luòc de l’anglés. A mai, an de proteccion legislativa e judiciala pr’amor que l’estat namibian vòl que cada lenga siá parlada aumens per una partida de la populacion. Es aital cossí nasquèt l’estat plurilingüe namibian, un dels estats lingüisticament mai liberals de la planeta.

Entre las lengas nacionalas se tròban l’oxibambo, parlat per prèp del 50% de la populacion coma lenga mairala (mai d’un milion de parlaires) e lo rukavango (que n’a un pauc mai de 200.000). Puèi ven l’erero (amb atanben 200.000 parlaires), lo silozi (mens de 100.000) e lo Setswana (parlat per prèp de 12.000 personas mas qu’a pas la consideracion oficiala regionala), lo koekoegowab (11,3% de la populacion lo parla), lo san (la lenga dels caçaires-culheires nomadas del desèrt del Kalahari amb 22.000 parlaires, l’anglés (3,4%), l’afrikaans (10,4%), lo südwesterdeutsch (0,9%) e lo portugués (parlat per mai de 5000 personas).

Los alemands colonizèron Namibia entre 1884 e 1915 e i an laissat una de las sieunas lengas.

Amb aquelas i a mai de 15 lengas pichonas e d’autras formas dialectalas parladas a Namibia e païses vesins per grops de parlaires d’entre 60.000 e mens de 100, coma lo vasekela, diriku, zemba, maschi o xiri. Aquestas an pas la proteccion oficiala dins la sieuna region e son pas utilizadas als mejans de comunicacion estatals. Qualqu’unas son estadas classadas en perilh per l’UNESCO, coma lo kue, parlat per mens de 3000 personas e que poiriá finir dins un futur prèp.

Cal ajudar cossí se pòt totas las lengas de la planeta. Una lenga es una manièra de pensar desparièra de l’umanitat. La mòrt d’una lenga es la mòrt lenta de l’umanitat. Dins d’estats coma Namibia, de còps, se vòl, mas se pòt pas ajudar totas las lengas, pr’amor que benlèu n’i a tròp.

Solament aital pòdon subreviure de lengas colonialas que benlèu ja fa mai de 100 ans que serián mòrtas. Coma lo südwesterdeustch. Es un remembre qu’en Africa, un còp, i aguèt d’alemands colonizaires, a mai de franceses, angleses e espanhòls. La sieuna subravivença e creissença pendent los darrièrs tempses – pas coma l’unserdeustch – es una suspresa e una leiçon de las bèlas. Las lengas, parladas, (a Africa lo südwesterdeustch a demorat viu pr’amor dels nadius negres oprimits, pas pels blancs que marchèron) pòdon arribar subreviure temps e temps abans la sieuna fin. Totes ne podem aprene.

Christian Andreu*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Christian Andreu Nasquèt a Barcelona en 1972, estudièt jornalisme a l’Universitat Autonòma de Barcelona e son especialitat es la politica internacionala. Parla uech lengas dont l'occitan. A publicat lo libre Art i Lletres a Horta-Guinardó e a collaborat totjorn amb de jornals catalans, bascos e occitans coma La Veu del carrer, El Punt, Egin, A vòste e Jornalet. Es maridat, a dos enfants, Jana e Roger, e demòra a Reus.

LEAVE YOUR COMMENT

L'adreça electrònica no es publicarà. Els camps necessaris estan marcats amb *