Home DIVÈRSES FAUNA OCCITANA(3): LO CHÒT PIRENENC
FAUNA OCCITANA(3): LO CHÒT PIRENENC
0

FAUNA OCCITANA(3): LO CHÒT PIRENENC

0

Lo chòt pirenenc, atanben conegut coma gahús o petit duc en gascon es un dels aucèls rapaces mai misterioses dels bòsques europèus e occitans. La sieuna preséncia es reducha a d’airals amb de conifèrs de nauta montanha e los Pirenèus son, benlèu, la zòna mai meridionala ont demora, dins un abitat qu’arriba a travèrs d’Eurasia tota fins Siberia e China.

Lo chòt pirenenc es un tipe de chòta que se pòt pas agachar aisidament al bòsc.

Protegit per la Directiva d’Aucèls de la Comission Europèa dempuèi l’an 1981, causa dirècta d’una màger proteccion de l’espècia e son abitat en territòri occitan e francés, son crit – que segon la credença populara es senhal d’una mòrt qu’arribarà lèu – es pas simbòl de malastre mas de la preséncia d’una espècia subrebèla qu’a trabalhat totjorn per ajudar l’èsser uman dins sa lucha contra la plaga de mirgas e rats que fan pèrdre de milions d’euros de manièra annadièra dins las culhitas e que solament pòdon èsser arrestats de vertat per aquesta e d’autras espècias – a mai dels autres tipes de chòt e duc que i a dins las forèsts occitanas -.

Aquesta seriá la causa dirècta de sa proteccion per l’òme – una causa totalament egoïsta mas que pòt anar plan pel chòt ( Aegolius funereus). Totes los etològs pòdon confirmar que la basa principala del petit duc son de pichons mamifèrs que demoran en çò de mai prigond del bòsc, airal principal del sieu abitat-. E entre aquestes las mirgas de camp son la majoritat de las sieunas predas. Lo vejaire d’un zoològ estatsunitenc, Ivan T. Anderson, pòt èsser un bon exèmple per comprene cossí positiva es sa preséncia: “Aprés la segonda guèrra mondiala, los rosegaires an destruch mai culturas dins los camps d’Estats Units que lo total de produches agricolas enviats per ajudar d’autres païses. La destruccion de la noiridura a mai d’autres materials coma de linhas d’electricitat fins de pèças d’art situadas dins los ostals pòt pas èsser estimat uèi lo jorn, tan naut es”.

D’enemic naturals de las mirgas

Quala espècia pòt èsser doncas melhor aliada de l’òme per combatre de manièra naturala tota aquela destruccion? E òc ! Lo chòt pirenenc – que maugrat son nom tanplan demora dins totes los bòsques de montanha plan conservats de conifèrs en Occitània tota mas situats dins una mejana d’entre 800 e 2000 mètres de nautor -. Lo chòt e d’autres aucèls rapaces nuechencs ne son l’enemic declarat.

Lo gahús pasmens, nonmàs demora en çò de mai prigond del bòsc de conifèrs e aital solament ailà contunharà sa lucha per la subrevivéncia en tot caçar de rats de camp. Los predators naturals son lo falcon de colombs, d’autras espècias de chòta mai grandas e la marta mas lo bastiment d’estacions d’esquí, de camins forestals e la deforestacion umanas son encara de perlhs mai grands per aquesta espècia.

Son abitat son de bòsques de Gasconha e Lengadòc.

Lo petit duc o chòt de Tengmalm – qu’a son nom per lo cercaire suedés Peter Tengmalm – es una espècia d’aucèl rapaç que pòt arribar viure dins 10 annadas e a Occitània encara es malaisit poder espepissar. Totun, la proteccion regionala europèa e estatala francesa fan pensar que son nombre cresquèt pendent las darrièras annadas – un fach que s’es donat a la majoritat de païses europèus los darrièrs tempses.

Atal, e maugrat qu’es un pensament interessat de l’èsser uman, cal pensar qu’es un aucèl rapaç aliat e que cal lo protegir e jamai l’atacar (tanpauc las autras espècias animalas, vertadièr tresaur de la natura ont demoran) pr’amor qu’es protagonista d’una lucha sens fin contra las mirgas de camp e qu’ajuda plan los agricultors mas atanben los abitants de pichons vilatges e vilas.

Una espècia plan territoriala

Lo chòt pirenenc o chòt de Tengmalm aperten a la familha dels estrigiformes e demora als Pirenèus, lo territòri final e mai meridional de son abitat. Los mascles son mai pichons que las femelhas (aquelas arriban far 28 cm de longor, aqueles 25) e aquò atanben pòt èsser confirmat a travèrs de l’envergadura de las sieunas alas (fins 62 cm a las femelhas).

Lo cap del chòt es grand e la fàcia blanca amb dos grand uèlhs redonds de color jaune. Lo pès e las arpas son cobèrtas per de plumas blancas per se protegir del fred ivernal. Maugrat sa color grisa e blanca, los polèts an una color bruna. Naisson après la femelha a metut d’entre 3 a 6 ueus (pasmens mai d’un cercaire n’a agachat fins 9). E maugrat qu’es una espècia monogama, de còps es estat vist un mascle amb dos femelhas o doas femelhas amb dos mascles.

La sieuna tactica de caça de mirgas e de rats de camp (segon lo luòc pòdon arribar far fins 50% de la sieuna dièta) e de pichons aucèls es una tactica principalament auditiva. Pr’amor de la diferéncia entre los canals auditius dins las aurelhas qu’a dins lo cran (poiriam parlar d’un cèrt desequilibri ) es un aucèl rapaç qu’a una ausida fantastica e detecta las predas aital.

Lo chòt pirenenc caça las sieunas prèdas amb ajuda de l’ausida.

La caça de la preda se produsís en tot esperar sus una branca d’arbre e lo bruch de l’animal arribarà al chòt amb nèu o sense. E se l’animal fa de bruch jos la nèu serà caçat de manièra parièra.

Lo gahús a un periòde de reproduccion desparièr segon l’airal abitat mas en Occitània e Euròpa de l’Oèst comença normalament a la fin de febrièr o començaments de març, qu’es quora la nèu comença se fondre.

Serà alara quand lo mascle començarà far de crits carateristics per far arribar las femelhas. E poiriá alavetz èsser l’escasença ideala dels cercaires o aimants de la natura per poder l’agachar. Lo crit demorarà pendent tota la nuèch pendent de setmanas fins qu’arribarà la femelha. Maugrat la beutat del crit solament poirà èsser escotat fins a un quilomètre del chòt pr’amor que viu en las regions mai prigondas del bòsc. Son de sèrias de crits (fins un desenat) d’“uu”, “uu”, fachs de manièra lèu e clara que pòdon, totun, demorar pendent d’oras e oras abans l’arribada del jorn e lo silenci tornarmai natural de la forèst ( son estat normal) pendent la nuèch.

Lo gahús de Tenglman es una espècia de chòt desparièra d’autras mai que mai per sa fisonomia ( e mens per la tactica de caça o las predas). Un trach evident e particular de l’espècia es un bec de color òs. Aquò e aucupar tanben de bòsques mixtes, dubèrts, situats a mendre nautor ( es estat agachat en d’airals europèus que son solament a 300 m de nautor) fan del chòt una espècia particulara.

Pendent la davalada migra vèrs lo sud dempuèi d’airals mai septentrionals e serà pendent l’ivèrn que poirà èsser trobat mai sovent en de bòsques mai meridionals coma los occitans, mas amb fòrça dificultats en de bòsques septentrionals coma los finlandeses o suedeses.

Los polèts de chòt quora seràn adultes seràn atanben d’aucèls territorials e agressius.

La populacion totala d’aquesta espècia de chòt se situa a Euròpa tota – e segon donadas de la pròpria Comission Europèa en 40.000 parelhas-. Totun, que i a païses europèus que l’espècia es en situacion de dangièr (coma Polonha o la Republica Checa).

Lo temps de caça se desvolopa normalament pendent la nuèch. Comença aprés la marcha del solelh e finís quora l’estela principala del nòstre sistèma es prèp de tornar sortir. Caça de mirgas, de rats de camp e segon lo luòc tanplan pichons aucèls (que pòdon arribar a 9% de la dièta). Normalament fa una pausa a miejanuèch.

Es una aucèl fòrça territorial que jamai tròba d’autres especimèns. Lo territòri es defenut primièr amb de crits e puèi amb d’atacas amb las arpas. Las frontièras son estrictas e l’agressivitat plan nauta.

Tot aquò fa del chòt pirenenc una espècia unica. E l’èsser uman la pòt profiechar dins sa lucha contra las mirgas e rats de camp que son pro marrits per l’agricultura. A mai, es un aucèl rapaç subrebèl e son crit es encara senhal de santat dins un bòsc. Lo chòt pirenenc es doncas una espècia animala d’Occitània e cal per l’ansin l’aimar e protegir.

Christian Andreu*

*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.

Christian Andreu Nasquèt a Barcelona en 1972, estudièt jornalisme a l’Universitat Autonòma de Barcelona e son especialitat es la politica internacionala. Parla uech lengas dont l'occitan. A publicat lo libre Art i Lletres a Horta-Guinardó e a collaborat totjorn amb de jornals catalans, bascos e occitans coma La Veu del carrer, El Punt, Egin, A vòste e Jornalet. Es maridat, a dos enfants, Jana e Roger, e demòra a Reus.

LEAVE YOUR COMMENT

L'adreça electrònica no es publicarà. Els camps necessaris estan marcats amb *